३. प्रभात (कविता)

‘तन सुदृढ’ म्हणजे आपले शरीर निरोगी, बळकट आणि व्याधीमुक्त असणे. निरोगी शरीर असेल तरच आपण कोणतीही गोष्ट उत्साहाने आणि उत्तम प्रकारे करू शकतो. ‘मन विशाल’ म्हणजे मन मोठे असणे, मनाचा मोठेपणा असणे आणि सर्वांशी प्रेमाने वागणे. आपल्या मनात कोणाबद्दलही द्वेष, मत्सर किंवा पूर्वग्रह न ठेवता सर्वांना सामावून घेण्याची वृत्ती म्हणजे विशाल मन होय. व्यक्तित्वाच्या प्रयोगशाळेत याच निरोगी शरीराची आणि मोठ्या मनाची जडणघडण होते, असा अर्थ यातून व्यक्त होतो.

कवीच्या मते, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या युगात केवळ भौतिक विकास म्हणजेच प्रगती नव्हे. प्रगतीची नवी व्याख्या (नवपरिभाषा) म्हणजे मनामध्ये सतत नवीन स्वप्ने पाहणे आणि नवीन आशा बाळगणे. ही स्वप्ने सत्यात उतरवण्यासाठी कठोर परिश्रम करणे आणि ज्ञानाचा (अभ्यासाचा) मार्ग स्वीकारणे आवश्यक आहे. स्वतःच्या प्रगतीबरोबरच आपल्या देशाला उन्नत व विकसित बनवणे, हीच खऱ्या अर्थाने प्रगतीची नवपरिभाषा आहे असे कवीला वाटते.

या ओळीतून कवी आपल्याला एकतेचा संदेश देतात. समाजामध्ये जाती, धर्म, वंश, गरीब-श्रीमंत यांसारखे अनेक भेद मानले जातात. हे सर्व भेद विसरून आपण सर्वांनी एकत्र यायला हवे. एकमेकांशी समानतेने आणि प्रेमाने वागून माणुसकीचे (मानवतेचे) एक नवे युग निर्माण करण्यासाठी सर्वांनी मिळून वाटचाल केली पाहिजे, हाच या ओळीचा सरळ अर्थ आहे.