१०. आम्ही हवे आहोत का?
लेखिका — शांता शेळके | संपूर्ण स्वाध्याय, प्रश्नोत्तरे, व्याकरण आणि सूचनाफलक — महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (बालभारती).
शेअर कराAdvertisement
शांता शेळके (१९२२-२००२) : प्रसिद्ध कवयित्री, गीतकार आणि लेखिका. त्यांनी जवळपास शंभर पुस्तके लिहिली आहेत. १९९६ या वर्षी आळंदी येथे भरलेल्या ६९ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्षपद त्यांनी भूषवले होते. प्रस्तुत पाठ 'आनंदाचे झाड' या ललित लेखसंग्रहातून घेतला असून यात प्राण्यांच्या इस्पितळात मारलेल्या फेरफटक्याचे आणि माणसाच्या प्रेमासाठी आसुसलेल्या प्राणिविश्वाचे अतिशय हृदयद्रावक चित्रण केले आहे.
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| करुणा | दया |
| आवाहन करणे | विनंती करणे |
| उदी | तपकिरी |
| कबरा | ठिपठिपक्यांचा, चित्रविचित्र रंगाचा |
| मार्जार | मांजर |
| किनरा (आवाज) | बारीक व उंच आवाज |
| सालस | स्वभावाने नम्र, विनयशील |
| हालवून सोडणे | अस्वस्थ करणे |
| कावरेबावरे होणे | गोंधळून जाणे |
| अंगावर तुटून पडणे | जोराचा हल्ला करणे |
- (अ) "जन्मापासून आंधळी आहे ती!" – जन्मांध मांजरी
- (आ) सावरीच्या कापसाचे जणू मऊमऊ गोळेच! – कुत्र्याची डोळे न उघडलेली पिल्ले
- १. ओट्याएवढ्या उंचीचे कट्टे व त्याखाली एकेरी जाळीने विभागलेले छोटे खण.
- २. खाद्यपदार्थासाठी व पाण्यासाठी दोन स्वतंत्र बशा.
- ३. प्रत्येकाला बसायला मऊ अंथरुण.
- ४. प्रकृतीतले चढउतार दाखवणारा तक्ता.
- १. जाळीवर नाक घासणे आणि नखांनी जाळ्या खरवडणे.
- २. कोवळ्या, निबर, किनऱ्या आवाजांत 'मियाँव, मियाँव' असा कलकलाट करणे.
- १. माणसांसारखेच पथ्याचे खाणेपिणे देणे.
- २. नियमित औषधपाणी करणे.
- ३. प्रकृतीतले चढउतार दाखवणारा तक्ता लावणे.
- ४. प्रत्येक मांजराला त्यांच्या मालकाचे नाव व आडनाव देणे.
- १. सावरीच्या कापसाचे जणू मऊमऊ गोळेच.
- २. इवले कान आणि इवल्या शेपट्या.
- ३. लालसर ओली नाकं आणि पोटांतून येणारा 'कुई कुई' आवाज.
Advertisement
जेव्हा लेखिका इस्पितळात मांजरांच्या विभागात जाते, तेव्हा सर्व मांजरे आतुरतेने तिच्याकडे पाहतात आणि 'मियाँव मियाँव' असा कलकलाट करून लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न करतात. लेखिकेने जाळीतून बोटे घालून खाजवल्यावर मांजरे 'गुर्रगुर्र' आवाज करून समाधानाची पावती देतात. कुत्र्यांच्या विभागात एक सालस कुत्रा लेखिकेला पुढचे दोन्ही पंजे जुळवून नमस्कार करतो. तसेच, एक जन्मांध मांजरी पाठीवर हात ठेवताच प्रेमाने 'गुर्रगुर्र' करू लागते. या सर्व प्रसंगांवरून हेच सिद्ध होते की मुक्या प्राण्यांनाही माणसाच्या मायेची आणि प्रेमाची ओढ असते; ते खरोखरच माणसाच्या प्रेमासाठी भुकेलेले असतात.
- (अ) सुधाकरचा कबड्डीच्या सामन्यात आपल्या मित्रासमोर काहीच निभाव लागला नाही.
- (आ) चिमुकली मीताली आपल्या आवाजाने सगळ्यांचे लक्ष वेधून घेते.
- (इ) पोलिसांनी गावकऱ्यांना मदतीसाठी आवाहन केले.
- (अ) रागीट × शांत
- (आ) मोठे × इवले
- (इ) मऊमऊ × खरखरीत
मुके प्राणी बोलू शकत नाहीत, पण त्यांनाही वेदना आणि भावना असतात. निसर्गात प्राण्यांचे अस्तित्व मानवाइतकेच महत्त्वाचे आहे. जेव्हा एखादा प्राणी आजारी पडतो किंवा जखमी होतो, तेव्हा त्याला माणसाच्या मदतीची आणि प्रेमाची सर्वाधिक गरज असते. 'आम्ही हवे आहोत का?' हा प्रश्न म्हणजे प्राण्यांनी माणसाच्या करुणेला मारलेली हाक आहे. यातून माणसाने प्राण्यांबद्दल संवेदनशील असावे आणि त्यांच्यावर निरपेक्ष प्रेम करावे, असा संदेश मिळतो.
परळच्या इस्पितळात लेखिकेने प्राण्यांची एक वेगळीच दुनिया पाहिली. तिथे प्राण्यांची माणसांसारखीच काळजी घेतली जात होती. आजारी मांजरांना मऊ अंथरूण, खायला स्वतंत्र बशा आणि पथ्याचे जेवण दिले जात होते. प्रत्येक मांजराला त्याच्या मालकाचे आडनाव दिले होते. लेखिकेला पाहून मांजरे प्रेमासाठी आतुर झाली होती. तिथे कुत्र्यांची मऊमऊ पिल्ले होती, एक सालस कुत्रा नमस्कार करत होता, तर एक जन्मांध मांजरी प्रेमाने 'गुर्रगुर्र' करत होती. मुक्या प्राण्यांचे हे माणसाळलेले आणि मायेसाठी आसुसलेले रूप लेखिकेने तिथे अनुभवले.
पावसात भिजलेले आणि थंडीने कुडकुडणारे पिल्लू दारात दिसल्यास, मी सर्वप्रथम त्याला घराच्या ओसरीत किंवा सुरक्षित आणि कोरड्या जागी आणेन. एका जुन्या पण स्वच्छ टॉवेलने त्याचे अंग पुसून त्याला कोरडे करेन. त्याला उब मिळण्यासाठी एक जुने पोते किंवा गोणपाट बसायला देईन. त्यानंतर त्याला पिण्यासाठी थोडे कोमट दूध किंवा खायला बिस्किटे देईन, जेणेकरून त्याची भूक भागेल आणि त्याला सुरक्षित वाटेल.
जैव विविधतेची गरज
निसर्गामध्ये आढळणाऱ्या विविध प्रकारच्या वनस्पती, प्राणी, पक्षी आणि सूक्ष्मजीव मिळून 'जैव विविधता' तयार होते. पृथ्वीवरील मानवी जीवन सुरक्षित राहण्यासाठी जैव विविधता अत्यंत गरजेची आहे. निसर्गातील प्रत्येक सजीव अन्नसाखळीचा एक महत्त्वाचा भाग असतो. जर यातील एकही घटक नष्ट झाला, तर पर्यावरणाचा समतोल बिघडतो. झाडे आपल्याला ऑक्सिजन देतात, तर कीटक आणि पक्षी परागीभवनास मदत करून शेती समृद्ध करतात. वाढते प्रदूषण, जंगलतोड आणि शिकारीमुळे आज अनेक वन्यजीव नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत. आपण निसर्गाचे मालक नसून या जैव विविधतेचा एक छोटासा भाग आहोत, हे लक्षात ठेवून सर्व सजीवांचे रक्षण करणे हे आपले कर्तव्य आहे.
तुमच्या शाळेत सांस्कृतिक कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे. हा कार्यक्रम पाहण्यासाठी पालकांना आवाहन करणारा सूचनाफलक तयार करा.
सूचनाफलक
दिनांक : २० जानेवारी २०२४
विषय : प्रजासत्ताक दिनानिमित्त सांस्कृतिक कार्यक्रम.
सरस्वती विद्यालयातील सर्व विद्यार्थ्यांच्या पालकांना आनंदानं कळवण्यात येते की, आपल्या शाळेत प्रजासत्ताक दिनानिमित्त एक भव्य 'सांस्कृतिक कार्यक्रमाचे' आयोजन करण्यात आले आहे. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांचे देशभक्तीपर गीते, नृत्य आणि नाटके पाहायला मिळतील.
तरी सर्व पालकांनी या कार्यक्रमाला आवर्जून उपस्थित राहून विद्यार्थ्यांचा उत्साह वाढवावा, ही नम्र विनंती.
वेळ : सकाळी ९:०० वाजता
स्थळ : शाळेचे मुख्य मैदान
– मुख्याध्यापक
सरस्वती विद्यालय, पुणे.
खालील म्हणी पूर्ण करा :
- (१) मूर्ती लहान पण कीर्ती महान.
- (२) शितावरून भाताची परीक्षा.
- (३) सुंठीवाचून खोकला गेला.
- (४) पोटासाठी सोंगे फार.
- (५) उथळ पाण्याला खळखळाट फार.
- (६) दोघांचे भांडण तिसऱ्याचा लाभ.
- (७) झाकली मूठ सव्वालाखाची.
- (८) घरोघरी मातीच्या चुली.
- (९) कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट.
- (१०) अंथरूण पाहून पाय पसरावे.
- (११) इकडे आड तिकडे विहीर.
- (१२) काखेत कळसा गावाला वळसा.